Yeni Ekonomi mi? Yenilenen Ekonomi mi? Ekonominin Yeni Yüzü mü?

Yeni Ekonomi ile ilgili çalışmalarımı paylaşmak için açtığım “yeniekonomi.com” ilk web sitesinin üzerinden yaklaşık 20 yıl geçti. Doktora öğrencisi olduğum dönemde başlayan “yeni ekonomi” başlıklı konular aradan geçen zaman içinde Sanayi 4.0, Toplum 5.0, enformasyonel kapitalizm gibi adlarla yeniden karşımıza çıkmaktadır. Aradan geçen yıllar ve yaşanan gelişmeler “yeni ekonomi” olarak adlandırılsa da aslında “yenilenen ekonomik görünümler” olduğunu düşünüyorum. Kapitalist üretim sürecinin temel işleyişi değişmeden sürerken hep işleyen “yaratıcı yıkım süreci” karşımıza hep yeni “yeniler” ile çıkmakta. Bu noktada sorulması gereken bir soru “hangi yeni?” ya da “yeni olan nedir” olabilir.

Yeni Ekonomi

Milyonlarca yıl öncesinde insanın doğayla mücadelesi ve hayatta kalabilmesi için temel faktör olan teknoloji, günümüzde de büyüme kalkınma süreçlerinde, üretim ve tüketimde, sosyal yaşamda ve çevre ile ilgili alanlarda önemi giderek artan bir yapıda ele alınmaktadır.

Teknoloji, yeni mal, hizmet üretimi ya da imalat süreçlerinin, yönetim biçimlerinin bulunmasına, geliştirilmesine ya da pratik sorunların çözüme yönelik uygulamalı teknik bilgiler bütünü olarak tanımlanmakta, yenilikler ya da buluşlar şeklinde kendini göstermektedir. Bu yönüyle temel bilimlerin uygulamalı yönünü oluşturmaktadır. Bazı buluşların ortaya çıkması tesadüflere bağlı olsa da teknoloji asıl olarak düzenli ve sistematik araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin sonucunda elde edilmektedir. Bu bağlamda “eğitim-teknoloji-üretim” bağlantısı son derece önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak konuyu günümüz gelişmelerini göz önünde bulundurarak kavramlar “yaşamboyu eğitim-bilişim teknolojileri-üretim” biçiminde yeniden ifade etmek gerekmektedir. Üretim kavramı teknoloji etkisi ile içeriği farklılaşmakla birlikte “üretim”dir.

Teknolojinin günümüze kadar olan gelişim evrelerini üç ana döneme ayırmak mümkündür;

1-  İlk dönem; buhar makinesinin kullanılmaya başlanması ile tarımdan sanayi sektörüne işçi akımının yaşandığı, kitle üretimlerinin gerçekleştirildiği birinci sanayi devrimi sonrası dönemdir.

2-  İkinci dönem; büyük üretim hatları kullanılarak daha önce emek faktörüne dayalı olan üretim ve montaj işinin büyük bir kısmının, önceden programlanmış otomatik makine serilerinde yapıldığı ikinci sanayi devrimi dönemidir. Bu dönem mini ve makro bilgisayarların üretim hatlarına uyarlandığı dönemdir.

3-  Üçüncü dönem; ise özellikle 1970’li yılların ikinci yarısından itibaren mikro işlemcilerin ve robotların yaygın kullanımı ile nitelik bakımından otomasyondan çok daha farklı bir dönem olan, üçüncü sanayi devrimi ya da sanayi sonrası döneme geçiştir.

4- Dördüncü dönem; nesnelerin interneti ve yapay zekâ, 3D üretim ile şekillenen dönemdir.