Yeni Ekonomide Bilişim İletişim Teknolojileri (BİT) ve Bilgi İşçileri

(Canbey–Özgüler, Verda (2004). Yeni Ekonomide Bilişim İletişim Teknolojileri (BİT) ve Bilgi İşçileri, İş Güç: Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 6 (2) makalesinden özetlenerek aktarılmıştır)

Bilgi İşçisi Tanımı

Daniel Bell’in 1980 ve 1987 yıllarındaki çalışmalarından sonra bilgi çalışması ve bilgi çağı tartışmaları hareketlenmiştir. Kumar (1981)’de post endüstriyel çağın çeşitli görünümleri üzerinde durmuştur. Bell’in çalışması gelişmeleri daha çok sosyolojik açıdan ele almaktadır (Collins, s.39). Mallet, Toureine, Bell gibi sosyologlar tarafından “yeni işçi” olarak adlandırılan sınıf, bilgi toplumunun yükselişine paralel olarak gelişmiştir (Bozkurt, s.133). 1991’de Robert Reich, sembolik olarak “parmakları farede (bilgisayar mause’u) düşünceleri uzayda olan işçi bilgi işçisidir” tanımını yapmıştır. Drucker’in bilgi toplumu, Castells’in network toplumu yada kablolu yeni ekonomi gibi gelişmeler ile bilgi çalışması nedir?, bilgi işçisi kime denir? sorularını akla getirmektedir. İleri teknoloji ekipmanlarına olan sermaye harcamalarının eğitimli işgücü talebini de arttırdığı gerçeğinden hareketle, bilgi işçisi tanımı da teknolojik ilerleme ile şekillenmektedir (Gordon, s.14).

Bilgi işçisi ile ilgili tanımlar; veri, enformasyon ve bilginin hiyerarşisine dayalıdır. Bilgi işçileri mesleki bir grup değildir, AR-GE, ürün geliştirme, gibi faaliyetler, reklam ve eğitim gibi, hukuk gibi profesyonel hizmetlerde çalışanlar bilgi işçisi olarak tanımlanmaktadır. Bilgi işçileri özelliklerine göre tanımlandığında; analiz-sentez yeteneği olan, bilgiyi işin gereklerine göre dönüştürebilen, çeşitli değişkenlerle problemleri çözebilen çalışanlar anlaşılmaktadır.

Genel olarak bilginin kullanılması ve geliştirilmesine yönelik işlerde çalışanlar bilgi işçisi olarak tanımlanmaktadır. İlk önceleri hizmetler sektörünün belli işlerinde, uçak bileti satıcılığı gibi işleri yapan kişilere bilgi işçisi denilmekte iken bugün tanım, beyin gücü ile çalışanları kapsayacak şekilde gelişmiştir. Şu anda geniş bir alanı kapsayan bilgi işçisi tanımlaması; bilgi üreticileri (bilim adamı, araştırmacı, uzman, yazılım mühendisleri, biyoteknoloji mühendisleri (Reich, 1992) bilgi taşıyıcıları (öğretmenler, kütüphaneciler, profesyonel iletişim işçileri), bilgi işlemcileri (idari işler ve sekreterlik hizmetleri) ve altyapı personeli (makina operatörleri, bakım personeli) olarak sınıflandırılmaktadır (Bozkurt, s.125).

Teknolojideki değişmeler, çalışmanın küreselleşmesi işgücünün yapısını da değiştirmektedir. Mavi yakalı işçiler yerlerini özel bilgilere sahip “bilgi işçilerine” bırakmaktadırlar. Bilgi işçileri (kimi yazarlarca altın yakalı işçiler olarak tanımlanır) profesyonel özelliklerine göre tanımlanmaktadırlar. Örneğin; doktor, avukat, programcı, bilişim sistemi dizaynı yapanlar, bilişim sistemi uzmanları, kütüphaneciler, öğretmenler, bilim adamları bilgi işçisi olarak tanımlanmaktadır. Bilgi işçileri herhangi bir yerdeki bilgisayara dayalı sistem ile; kendi bilgi ve deneyimi ile ürünü zenginleştiren, yüksek eğitimli, kariyer bağlılığı uzmanlık alanına bağlı olan, sorumluluk almada yüksek özerklik isteyen ve sorumluluk alanı sadece ofis ile sınırlı olmayan işçilerdir.

Bilgi işçilerinin sahip olması beklenen beceriler aynı zamanda 21. yüzyıl beceleri olarak da ele alınmaktadır. Bilgi işçilerinin sahip olduğu varsayılan ve/veya sahip olması beklenen beceriler ise Tablo 1’ de özetlenmektedir

21. Yüzyıl Becerilerine Uyum ile Başarı Kazanabilmek İçin Gerekli Beceriler

Temel, bilimsel, ekonomik, teknolojik, görsel, okur-yazarlık. Bilgi (information) okur-yazarlığı. Çok Kültürlülüğe açık okur-yazarlık. Küresel Bilinç okur-yazarlığı	Yaratıcı düşünce Uyum, yönetim, karmaşa ile baş etme, yaratıcılık, risk alma
Etkin İletişim Zamanlama, kişisel ve sosyal sorumluluk, karşılıklı iletişim	Yüksek Verimlilik Planlama, araçların etkin kullanımı

Kaynak: enGAUGE 21^st. Century Skills…

Ayrıca bunun yanı sıra Bilişim İletişim Teknolojileri (BİT) ile bağlantılı olarak sahip olunması beklenen beceriler ise Tablo 2’de özetlenmektedir.

Okur-Yazarlık ve Bilişim Okur-Yazarlığı

	Okur-Yazarlık	Bilişim Okuryazarlığı
İletişim	Yazma, kâğıda aktarma	Bilgisayar eksenli iletişim
Ekonomik Çağ	Endüstriyel Kapitalizm	Informational Kapitalizm
Fiziksel Araçlar	Kitap, dergi, gazete	Bilgisayar
İçerik Düzenleme	Okuma	Okuma+multimedya kullanma+arama+bulma
Üretici Beceriler	Yazma	Yazma+multimedya yapabilme+yayınlama
Ayrım	Büyük okur-yazarlık uçurumu	Sayısal Uçurum

BİT ile, rutin işler bilgisayarlar tarafından yapılırken, yaratıcılık gerektiren işler, bilgi teknolojisi desteği ile çalışan bilgi işçileri tarafından yapılmaktadır (Hayman-Elliman, s.298).

Bilgi çalışması kavramı bilgi çağı kavramına uygun bir ifade olarak görülmektedir. UNESCO’nun AR-GE faaliyetleri tanımlaması, bilgi çalışması tanımı için yararlı bir göstergedir. “Sistematik yaratıcı faaliyetlerde insan bilgi birikiminin artması, sosyal ve kültürel alanlarda, uygulamalı çalışmalarda, yeni araç, ürün ve süreç geliştirmede kullanılması” bilgi çalışması olarak tanımlanmaktadır. Bilgi çalışması, verilerle ilgili bilgi ve bilişim geliştirme olarak da tanımlanmaktadır. Bilgi işçileri sembolleri ve kavramları hızlı bir biçimde organize edebilen ve firmalarına uzun dönemde başarı getiren elemanlardır. Bilgi tabanlı çalışmanın oranı daha önce bilinenden temel olarak farklılık göstermektedir (Colins, s.39).

İnternet ve diğer bilişim teknolojileri bilgi işçisinin çalışmalarında önemli yer tutar. Yakın bir gelecekte BİT’lerinin bilgi çalışmasını etkileyeceği düşünülmektedir. Bilgi çalışmaları arasında gerçek yaratıcı çalışmalar ile rutin çalışmalar arasındaki ayrımlar giderek daha belirgin hale gelecektir.

1. Bilgi çalışması ile rutin çalışmayı birbirinden ayırt etmek gittikçe zorlaşacaktır.

2. Bir araya getirme, düzenleme, toplumsallaştırma konuları ile ilgili değişimler olacaktır. e-posta, sohbet odaları, elektronik ortamlar daha çok seyahat etmemizi engellemektedir. Teknolojiyi kullanmak daha kolay ve konforlu olduğundan elektronik ilişkiler yüz yüze iletişimin yerini almaktadır.

3. Yeni bilgi yaratmak için ihtiyaç duyulan veriler internet yoluyla kolaylıkla elde edilebilmektedir. Günümüzde internet çalışma yaşamının önemli bir parçası durumundadır; kütüphanelerin yerini almış, tıbbi teşhis, habercilik, mühendislik, diğer profesyonel faaliyetlerde de değişiklikler yaratmaya başlamıştır (Fiorillo- Santacroce- Staffolini, s.313).

İşgücü piyasalarında arz ve talep yanında; evrimci süreç, bilgi ekonomisi, işgücü arzının heterojenleşmesi gibi yapısal değişimler vardır. Son yıllarda, işgücü talebindeki temel değişiklik enformasyon ekonomisi ile ilgilidir. Sektör içi ve sektörler arası değişimler enformasyon ve bilgi ile olmaktadır. Bu süreçte iletişim ve yaratıcı faaliyetlerin artması ile bilgi yoğun fonksiyonlar artmaktadır. Hatta bilginin kendisinin anlamı da değişmektedir. Bilgi türlerine dayalı 3 ayrımdan söz edilmektedir.

1. Geleneksel bilgi, ekonomik sermaye: Bilginin nasıl kullanıldığı, kısmen AR-GE yatırımları ekonomik sermaye gibi adlandırılmaktadır.
2. Sosyal sermaye ve örgüt sermayesi: Özellikle iletişimsel kabiliyetler açısından son derece önemlidir. Sosyal sermayeye ilişki sermayesi de denilmektedir.
3. Kültürel sermaye: Artan ekonomik başarıyı açıklamak için kullanılmaktadır.

Enformasyon ekonomisinde bilginin yeni kaynaklarının ortaya çıkması ile bilgi ekonomisine geçilmektedir. Bilgi ekonomisi uygulamaları ekonomik büyümede önemlidir. Yazılım, pazarlama, dizayn, tüketici kararları bunlara denk gelen ilişkilerin kalitesindeki yatırımlar artmaktadır. Şirketler, bölgeler ve ülkeler bu yatırımlarda rekabet etmektedirler. Avantajlar insan kaynağına dayalı olarak ortaya çıkmaktadır. Avrupalı şirketler bilgi yönetimine gelirlerinin %3.3’ünü yatırmaktadırlar. 1994 yılında ki bu oran 3 yılda %5.5’e ulaşmıştır.

Bilgi ekonomisinde iş/meslekler değişmektedir. İşçiler “ürün” üretmezler, bilgi yaratma ve dönüştürme sürecine katılırlar. Bu örtük (=tacit) bilgi, yazılı olmayan kurallar ve iş çevresinde kullanılan, kısmen önemli olan, içerilmiş, sosyal ve bölgesel ağlar gibi olmaktadır.

BİT ve Bilgi İşçisi

BİT bilginin artan oranda sınıflandırılmasına (=codification) imkân vermektedir. Bu 3 düzeyde olmaktadır;

1. Örtük (=tacit) bilgi. BİT sembolik gösterimlerle ortaya çıkmaktadır/şifrelenmektedir
2. Bilginin şifrelerinin ortaya çıkarılması kolayca dönüştürülebilmesini sağlamaktadır.
3. BİT bilgi yönetimi ve pek çok örgütsel biçimi etkilemektedir.

Teknolojik ve yapısal değişimlerin bir sonucu; ürün ve işgücü piyasasında bilgi çalışmasının düzenlenmesi gerekliliği ile ilgilidir (Scarbrough, s.9).

BİT ile bilgi işçisi arasında tamamlayıcı ilişki bulunmaktadır. Giderek artan rekabetçi baskı, işgücü ve ekipman için yüksek maliyetler getirmektedir. Verimliliklerini arttırmak isteyen firmalar uzman işgücü ile birlikte BİT’nin de çeşitli biçimlerini kullanma yoluna gitmektedirler (Gaimon, s.1309). Bilgi işçileri ve BİT ile ortaya çıkan rekabetçi ortamda formal eğitim de yeniden ele alınmaktadır. Eğitim, hızlanan yapısal değişimlerle değişen çalışma ortamına ayak uydurabilecek bireyler yetişmesini sağlama amacına yönelik olarak yeniden ele alınmalıdır. (Lerner, 2002) Yeni ekonomide temel problem iş olmamasından değil, işgücü arzı eksikliğinden ortaya çıkmaktadır. Yeterli düzeyde beceriye sahip işgücünün olmayışı, eşitsizlik ve iş fırsatlarının iyi değerlendirilememesi ile eğitim ile ilgili problem bu sonucu doğurmaktadır.

Bilgi çalışması ve BİT ile oluşan yeni çevrede beceri gerekleri de farklılaşmaktadır. Ekonomik anlamda işgücü talebi arzı aşarsa, işgücü eksikliği ortaya çıkacaktır. Bu durum, nüfus yaşlanması, tüketici tercihlerindeki değişme, teknolojik değişme ve yenilikler yada kurumsal değişiklikler (ücret sözleşmeleri, sendika yada işgücü piyasası düzenlemeleri, hükümet programları) ile ortaya çıkabilmektedir. Ekonomik faaliyetlerin güçlü dönemlerinde özellikle konjonktür dalgalanmasının tepe noktasında genellikle becerili işgücü azlığı olmakta ve dengesizlik yaşanmaktadır. Bu dengesizliği gidermek için eğitim programları (genel ve işyerinde eğitim) devreye girmektedir. Günümüzde gerekli beceriler; iletişim, yazma, takım çalışması, değişen koşullara uyum ve esneklik olarak özetlenebilir. Teknolojinin gelişmesi ile ortaya çıkan yüksek düzeyde eğitim ve beceri gerekleri için uzun dönemli planlama, kamusal politikalar (eğitim, sağlık, vergi, göç vb. politikalar) önemli hale gelmektedir (An Overview…, s.1).

Sonuç

Ekonomide küreselleşme ve hızlı teknolojik yenilikler günümüz işgücü yapısında sürekli değişimleri ortaya çıkarmaktadır. Çalışma ortama teknolojik yeniliklere bağlı olarak gelişmekte, var olan teknik beceriler kaybolmaktadır. Uluslararası rekabet gücü değişmektedir. İşçiler problem çözme yeteneklerini ve teknik becerilerini yaşamboyu öğrenme ile her zaman geliştirmek zorunda kalmaktadırlar.(Spence-Digest, 1999) Bilgiye dayalı ekonomide rekabetçi avantajlar, güçlü sosyal koruma, eğitim ve deneyim yatırımları, endüstri ilişkilerinde dönüşüm yaşanan konulardır (Evans, 2000).

Bilgi sektöründe, bilgi işçileri eğitimli ve entelektüeldir. Çok sayıda bilgi işi ortaya çıkmaktadır, bunun sonucunda da bilgi işçisine olan talep artmaktadır. Ayrıca BİT’nin araç olarak kullanılması sonucu işçilerin verimliliğinde de artış olmaktadır. Bilgi ve beceri gerekleri, gençler arasında yüksek oranda kolayca artma eğilimindedir. Yaşamboyu öğrenme kavramı özellikle bilgi işçileri için son derece önemlidir. Bilgi işçilerinin yarattığı ortam, formel eğitimin yeniden ele alınması gerektiğini ortaya çıkarmaktadır (The Future of …2002). Eğitim; hızlanan yapısal değişmelere, değişen çalışma ortamına ayak uydurabilecek bireyler yetiştirilmesini sağlamaya yönelik olmalıdır. Yeni eğitim fırsatları yaratılmalıdır (New Economy, New Education…, 2000). Eğitim hem ekonomik büyümeyi yaratılmalıdır. ( hem de insanların yaşam standardını yükseltmek amacına yönelik olarak yeniden ele alınmalıdır (Gylfason, s.851). Güven unsuru ile ekonomik büyüme arasında önemli ilişki vardır. İnsanların birbirine ve kurumlara güvenmenin yüksek olduğu yerde büyüme de yüksek olmaktadır. Bu çeşit bilgi de kültürel sermaye içinde ele alınmaktadır.

Yeni ekonomide, işgücü arz ve talebinde önemli değişmeler olmuştur. Bilgi ekonomisi ile işgücü arzındaki heterojenlik, becerili işgücü gereği artmıştır. Ekonomik başarı için bu kavramları içeren sermaye ve bilgi önemlidir. Üretim faktörü olarak bu işgücünün rolü azalmış, nitelikli işgücünün ve bilginin rolü artmıştır.

Kaynakça

(Metinden çıkarılan kısımların referansları kaynakçada yer almaktadır)

Bailey Elaine K.- Bogdanowicz, Maureen S. “The Value of Knowledge And The Values of The New Knowledge Worker: Generation X İn The New Economy”, Journal of European Industrial Training (2002).

Bozkurt, Veysel. Enformasyon Toplumu ve Türkiye, (Sistem Yayıncılık:2000).

Brown, Bettina L. “Knowledge Workers, Trends and Issues”, 1999, Alert No.4, http://ericacve.org/docs/tia00072.pdf

Chichilnisky, Graciela. “Knowledge Revolution”,(1996), http://ciaonet.org/wps/chg01, 06.05.2002.

Collins, David. “Knowledge Work or Working Knowledge: Ambiguity and Confusion in the Analysis of the Knowledge Age”, Employee Relations, Vol.19, No 1, 1997 pg 38-50.

Evans, John. “Workers in the New Economy, General Secretary of the Trade Union Advisory Committee to the OECD”, Published on:October 11, 2000, http://www.oecdobserver.org/news/printpage.php/aid/346/Workers_in_the_new_economy.html

Fiorillo, Fabio- Santacroce, Stefano- Staffolini, Stefano. “Monopolistic Competition for the Best Workers”, Labour Economics 7(2000).

Gaimon, Cherly. “Planning Information Technology-Knowledge Worker System”, Management Science, Vol.43, Issue 9, (Sep.1997).

Gordon, Edward E. “The New Knowledge Worker, Adult Learning”, April 1997, Vol.8, Issue 4.

Gylfason, Thorvaldur. “Natural Resources, Education and Economic Development”, European Economic Review 45 (2001) 847-859, http://www.elsevier.com/locate/econbase, 22.4.2002.

Hayman, Alison-Elliman, Tony. “Human Elements in Information System Design for Knowledge Workers”, International Journal of Information Management 20 (2000).

Hoover, Kant. “Wanted: Skilled Workers for the New Economy”, (2000) http://ehostvgw9.epnet.com/print2.asp?reco…tion=&CitToPrint=50&image1.x=43&image1, 01.11.2000.

Kelly, G.M. “Emploment and Concept of Work in the New Global Economy” (2000) http://newfirstsearch.oclc.org/WebZ/FSQERY?sesionid=sp03sw15-51163-cezh111m-df8vgg:entitypagenaum, 31.10.2000.

Lerner, Sally. “The Future of Work in North America, Futures”, 1994, http://www.cpsr.cs.uchicago.edu/jobtech/future-of-work, 16.5.2002.

Levy, Frank-Murrane, Richard J. “What Skills are Computers a Complement?”, The American Economic Review, Vol.86, Issue 2, May 1996.

Lowe, Graham S. “Leveraging the Skills of Knowledge Worker”, 2002, http://www.isuma.net/v03n01/lowe/lowe_e.pdf, 27.12.2002.

Mandel, Michael J. “Innovation: You Ain’t Seen Nothing Yet”, (1998), www.businessweek.com/1998/35/b3593004.htm, 18.07.2001.

Reich, Robert B. “The Brief of the Knowledge Worker”,(1992) http://distance-ed.bcc.edu/econ/kst/BriefReign/symbanalydef.htm, 16.05.2002.

Scarbrough, Harry. “Knowledge As Work: Conflicts in the Management of Knowledge Workers”, Technology Analysis&Strategic Management, Vol.11, No.1, 1999.

Spence, Janet G.- Digest, Eric. “Worker-Centered Learning:Labor’s Role”,No:211, 1999, http://ericacve.org/docs/dig211.pdf.

Taylor, Kit Sims. “The Brief Reign of the Knowledge Worker: Information Technology and Technological Unemployment”, 1998. http://distanceed.bcc.ctc.edu/econ/kst/BriefReign/kwork2.gif, 26.2.2002.

Winograd, Marley- Buffo, Dudley. “A Social Contract for the Information Age, , Vital Speeches of the Day”, 11.1.1996, Vol. 63, Issue 2.

“An Overview of Skills Shortages Issues in British Columbia”, http://www.aved.gov.bc.ca/labourmarketinfo/reports/skillshortages.htm#definitions, 16.5.2002.

“enGAUGE 21^st. Century Skills Literacy in the Digital Age”, http://www.ncrel.org/enfauge/framework/index.htm, 18.11.2003.

“Knowledge Workers in Demand Through Year 2000”, Managing Office Technology, Jan. 97, Vol.42, Issue 1.

“Knowledge Workers and the New Economy”, Worklife Report, 1997, Vol.11, Issue 1.

“New Economy, New Education: Gate Conference to Explore Impact of New Technology, Globalization on Education Worldwide”, http://ehostvgw9.epnet.com/print2.asp?reco…tion=&CitToPrint=50&image1.x=43&image1, 01.110.2000.

“Organizational Change, Information Technology and the New Economy Evidence from Unemployment Insurence Records”, http://wwwlib.umi.com/dissertation/preview_all/9992673, 26.02.2002.

“Readiness for the Networked World A Guide for Developing Countries, http://cyber.law.harvard.edu/readinessguide/guide.pdf, 18.11.2003.

“The Future of Work North America”, http://www.cpsr.cs.uchicago.edu/jabtech/future-of-work.html, 16.5.2002.