Geniş ve Dar Anlamda Yeni Ekonomi
Yeni ekonomi ile ilgili farklı kaynaklarda yer alan farklı görüşler olduğunu belirtilmişti. Bu tanımların her biri tanımları yapan yazarlarca, yaşanan gelişim süreci içinde etkisinin en fazla hissedildiği düşünülen alana yönelik olarak yapılmıştır. Bu tanımlamalar;
Yeni ekonominin dar ve geniş anlamda tanımlaması dediğimizde aslında yeni ekonomi anahtar kelimesinin içinin nasıl doldurulduğuna bakmak gereklidir. Bilgisayarlar ve internet ile şekillenen ve küreselleşme ile bağlantılı olarak açıklanan biçimiyle yeni ekonomi “dünya için yeni bir süreç” olarak ele alınmaktadır. Ancak bu tanımlama dar kapsamlıdır. Zira dünya tarihinde yeniliklerle şekillenen benzer gelişmeler yaşanmış hatta pek çok yazar tarafından paradigma değişimi olarak ele alınarak açıklanan gelişmeler olmuştur (Uzun Dönemli Dalgalanmalar konusu burada aklımıza gelmelidir).
Konuyu sadece belli teknolojik yeniliklerin ortaya çıkması ve yayılması ile sınırlı tuttuğumuzda aslında yeni ekonomi yoktur, ekonomi zaten sürekli kendini yenileyen ve değişen ve gelişen bir süreç içinde her daim yenilenmektedir (Bu ifadelerde üstü kapalı olarak kabul edilmiş olan durum aslında kapitalist üretim sürecidir. Sanayi Devrimi ile başlayan yenilikler üretimde buhar gücünün kullanılması ve sonrasında yaşanan dönüşümler başlangıç noktası kabul edilmektedir. Bu çerçeveden baktığımızda -yapay zekâ tartışmalarının hemen öncesine kadar- aslında yeni olanın ne olduğu sorusunun cevabını vermemiz görece kolaydır. Emek ve sermayenin üretim sürecindeki rolleri güç dengelerine göre değişmekle birlikte emek faktörü üretim sürecinden bütünüyle dışlanmamaktadır. Çalışma koşulları, sosyal haklar, refah göstergeleri gibi pek çok alanda değişse de emek yoğun, sermaye yoğun farklı üretim biçimlerinde mavi, beyaz ya da pembe yakalı gibi tanımlamalarla ifade edilen farklı rollerde olsa da insanlar emek güçlerini üretim sürecine katmışlardır. Buraya kadar olan yeni ekonomi tanımı ile yapay zekâ gelişmeleri sonrasında ortaya çıkmaya başlayan ve etkileri hızla artarak devam edecek olan gelişmeler de “yeni yeni ekonomi” ya da “yepyeni yeni ekonomi” tanımlamalarını mı getirecek?) (Bu noktada Luddizm, Yeni Luddizm, Endüstri 4.0 gibi temel konu başlıkları ilk akla gelenlerdir).
Bu kapsamda uluslararası rekabette ve dijital teknolojilerdeki ilerlemeler ekonominin temel ilkelerini değiştirmekte midir? Sorusunun cevabı tanımlama düzeyimizi ortaya koyacaktır.
Dar anlamda tanımlama düzeyinde sadece sektörel etkiler ele alınırken geniş anlamda yeni ekonomi tanımı reel kişi başı gelirdeki değişimler, enflasyon, işsizlik gibi değişkenler ele alınmaktadır.
Bernard P.(2000). “Is the New Economy a Useful Concept?”. http://matisse.univ-paris1.fr/paulre/index.php,(10.09.2001).
“There is No New Economy”(1997), http://www.redherring.com/mag/issue46/rap.html, (05.03.2002)
Geniş ve Dar Anlamdaki Tanımlamalar Arasındaki Farklar
| YAZARLAR | GENİŞ ANLAMDA TANIM | DAR ANLAMDA TANIM |
| Nakamura (2000) | Tam rekabet modelinin standart itici gücü | |
| S.Shepard (1997) | Üstün teknoloji | |
| Summers (2000a) | Bilgi üretimi ile fiziksel malların üretiminde yapısal değişimler oluyor. | |
| Mandell-Wadwani (2001) | BİT ile gelen verimlilik | |
| Kevin Kelly | Artan getiri, network dışsallıkları | |
| Cohen (2000) | Düşünce yapımızı değiştiren yeni araç | |
| Bosworth-Triplet (2000) | BİT sektörünün rolü ve önemi | |
| R.Gordon (2000) | BİT yatırımları, TFV, ölçüm hataları, makro ekonomik yaklaşım | |
| Nordhaus (2000) | BİT sektörü | |
| van Ark (2000) | BİT üretimi yayılma etkisi yaratır. Tamamlayıcılık ve yenilikler önemlidir. | |
| Schreyer | BİT sermaye malları tipik sermaye mallarından farklıdır | |
| Mandell (1998) | Yenilik, AR-GE, Risk Sermayesi | |
| DeLong | Bilgi akışı hızlandı. Bilişim çağında rekabet, şeffaflık ve etkili piyasalar vardır. | |
| Rich ve Rissmiller (2000) | Enflasyon ile işsizlik arasındaki yeni ilişki | |
| Economist (1999) | “teknovizyoncular” en uçtaki düşünceler. İşletme işlemlerinde ve ekonomide temel değişim yaratan güçler bulunmaktadır. | |
| Cox ve Atm | Artan getiri ve kıtlık sorunu | |
| Gomme | Teknolojik gelişmeler uzun dönemli işsizlik oranını düşürüyor | |
| Stigliz | Küreselleşme, Artan rekabet, NAIRU’ da azalma | |
| Basu ve F.Shapiro | Teknoloji verimlilik ilişkisi | |
| Bresnahan-Bryjfolsson | Teknoloji ile şekillenen parasal olmayan dışsallıklar ve mikroekonomik yaklaşım | |
| Osterman | Yapısal işgücü piyasası değişiklikleri | |
| Litan ve Rivim | e-ticaretin ekonomideki etkisi | |
| Mann | Moore yasalarının sonuna gelindi | |
| Davies | ||
| Castells | Network Toplumu | |
| Stix | Fiber optik teknolojisindeki gelişmeler çipi geçti. Tek bilgisayar çipi için teknolojik sınıra gelindi.* | |
| W.Brian Arthur | Network dışsallıkları, ölçek ekonomisi | Mikroişlemci hızlarındaki artışlar |
| Stiroh | Hız, verim artışı, enflasyon ile işsizlik arasındaki trade-off | |
| D.Quah | BİT, entelektüel sermaye, kütüphaneler ve veri tabanları |
Tablo; “Canbey–Özgüler, Verda (2003). Yeni Ekonomi Anlayışı Kapsamında Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler: Türkiye Örneği, T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları, Ya. No: 1479. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayınları, Ya. No: 179″ tezinden alınmıştır. Güncellenmesi gerekli olmakla birlikte dar ve geniş anlamda yeni ekonomi tanımlamaları için bir bakış açısı sunmakta olduğu söylenebilir.
